Zoek even op "ayahuasca retreat" en boekingsplatforms, en je vindt tientallen weekends in Den Bosch, Amsterdam en Alkmaar, compleet met honderden reviews. Wat ooit een reis naar Peru vereiste, kun je nu op zaterdagochtend in de auto stappen en bereiken. De vraag groeit hard, maar de regels en de risico's groeien niet mee in diezelfde snelheid. En dat is precies waar het misgaat.
Wat ayahuasca eigenlijk is
Ayahuasca is een brouwsel van de ayahuascaliaan (Banisteriopsis caapi) en de bladeren van de chacrunastruik (Psychotria viridis). De liaan zorgt ervoor dat een enzym in je maag tijdelijk wordt geblokkeerd, waardoor de DMT uit de chacruna niet wordt afgebroken en via je bloed de hersenen bereikt. Zonder die liaan zou DMT, dat normaal razendsnel wordt afgebroken, nauwelijks effect hebben als je het drinkt.
Een ceremonie duurt meestal een paar uur, geleid door een sjamaan die icaro's zingt, helende liederen die het verloop van de trip moeten begeleiden. Zweten, huilen en overgeven horen erbij: in de Amazone wordt dat juist gezien als onderdeel van het zuiveringsproces, niet als bijwerking.
Waarom zoveel mensen nu een ceremonie boeken
De aantrekkingskracht zit in de belofte van diepe emotionele verwerking, van trauma tot rouw tot vastgelopen levenskeuzes. Veel bezoekers komen niet voor de kick, maar voor het gesprek met zichzelf dat de trip zou opleveren. Dat sluit aan op een breder patroon: psychedelica worden steeds vaker gezocht als alternatief wanneer therapie of medicatie niet het gewenste effect had. Lees ook ons artikel over de eerste kliniek voor mensen die vastlopen na een trip, want die groep groeit mee met de populariteit van ayahuasca.
Daar komt bij dat de setting van een retreat, een rustige locatie, begeleiding, een groep met hetzelfde doel, nogal verschilt van een avondje thuis met truffels. Hoe die omgeving de ervaring daadwerkelijk kleurt, beschreven we eerder in ons artikel over hoe je omgeving een trip bepaalt. Bij ayahuasca is dat effect nog groter, simpelweg omdat de ceremonie zo gestructureerd is.
De juridische grijze zone
Hier wordt het ingewikkeld. DMT staat in Nederland op lijst I van de Opiumwet, de zwaarste categorie. Dat betekent dat ayahuasca officieel verboden is om te maken, te verhandelen of binnen te brengen. Toch komt de kerk Santo Daime, die de thee als sacrament gebruikt, al jaren in de rechtszaal terecht over de vraag of godsdienstvrijheid hier zwaarder weegt dan de Opiumwet.
De rechtbank Noord-Holland oordeelde in 2017 dat de Staat ayahuasca die binnenkomt via Schiphol in beslag mag blijven nemen, ondanks het beroep op religieuze vrijheid. Een paar jaar eerder werden drie vrouwen die tientallen kilo's ayahuascathee hadden geïmporteerd, juist buiten vervolging gesteld. Die uitkomsten laten zien hoe wisselend de rechtspraak hierover is: zoals deze uitspraak van de rechtbank Noord-Holland laat zien. In de praktijk wordt een ceremonie bij een retreatcentrum zelden actief opgespoord, maar wettelijk gezien beweeg je op dun ijs.
Wat er mis kan gaan
De risico's zijn niet alleen theoretisch. In 2019 overleed een 31-jarige man enkele weken na een omstreden healingsessie in Eersel, waar ayahuasca werd gebruikt. De politie vermoedde een verband, al bleef onduidelijk of het middel direct de doodsoorzaak was. Omroep Brabant bracht die zaak destijds uitgebreid in beeld en zette de risico's van ongecontroleerde sessies op een rij.
Dat incident staat niet op zichzelf. Het onderzoeksinstituut ICEERS concludeerde dat Nederland, van alle landen buiten het Amazonegebied, het hoogste aantal gemelde ayahuasca-sterfgevallen telt. Tegelijk waarschuwt hetzelfde instituut dat je overlijdens niet zomaar aan de plant mag toeschrijven: onderliggende gezondheidsklachten, medicijngebruik of andere middelen spelen vaak ook een rol. Wat wel vaststaat: hartproblemen, het combineren met antidepressiva (serotonerg syndroom) en een gebrek aan medische screening vooraf zijn de terugkerende factoren bij incidenten.
Waar je op moet letten voordat je boekt
Een paar vragen die je een goede facilitator zonder aarzelen moet kunnen beantwoorden. Vraagt de begeleider naar je medische voorgeschiedenis en medicatie, specifiek SSRI's of MAO-remmers? Is er iemand aanwezig met EHBO- of medische achtergrond, niet alleen een sjamaan? Krijg je vooraf duidelijke informatie over wat er met je lichaam gebeurt, in plaats van alleen spirituele marketing?
Verder helpt het om je verwachtingen bij te stellen. Ayahuasca is geen pretpark-attractie en geen quick fix. De integratie na de ceremonie, het verwerken van wat er is losgekomen, duurt vaak weken tot maanden. Wie benieuwd is hoe dat integratieproces bij andere psychedelica verloopt, vindt een vergelijkbaar beeld in ons artikel over peyote, een ander plantaardig middel met een even zware spirituele lading.
Het populairste aanbod zit nu in Nederland zelf, maar dat is geen garantie voor veiligheid. Kies een centrum dat open is over risico's, medische screening serieus neemt en niet belooft dat één weekend je leven omgooit. Dat onderscheid tussen serieuze begeleiding en een goedbedoeld maar onvoorbereid weekend, maakt uiteindelijk het verschil tussen een waardevolle ervaring en een regelrecht gevaar.